Τοποθεσία

Ιστορική Αναδρομή

Αξιοθέατα

Τουριστική υποδομή

Κλιματολογικές συνθήκες / Καιρός

Χωριά του Δήμου Χερσονήσου

Παράδοση

Συγκοινωνία

Διασκέδαση

Πνευματικό Κέντρο

Μεγάλη Χερσόνησος

Το χωριό Χερσόνησος, διατηρεί το ιστορικό όνομα της αρχαίας πόλης. Βρίσκεται νοτίως του Λιμένα Χερσονήσου και σε απόσταση 26 χιλιομέτρων περίπου από το Ηράκλειο.

Το χωριό αναφέρεται για πρώτη φορά το 1368 και στους μετέπειτα απογραφικούς καταλόγους του Fr. Barozzi (1577), Καστροφύλακα (1583) και Basilicata (1630). Στην πρώτη τουρκική απογραφή (1671) το χωριό είχε 40 φορολογούμενες οικογένειες. Στους νεότερους χρόνους ανήκε διαδοχικά στο Δήμο Μοχού (απογραφή 1881) και στο Δήμο Λαγκάδας (1900). Αυτοτελής κοινότητα έγινε το 1920 με 43 κατοίκους. Το 1928 στη κοινότητα Χερσονήσου ανήκαν και οι πλησιόχωροι οικισμοί Λιμήν Χερσονήσου, Πισκοπιανό και Κουτουλουφάρι και το συγκρότημα είχε συνολικά 700 κατοίκους.

.....φωτογραφίες.....

Ανάληψη

Οικισμός στο 21ο χιλιόμετρο της παλαιάς οδού Ηρακλείου-Αγίου Νικολάου. Παλαιότερα είχε την ονομασία Σβούρου Μετόχι. Περιοχή πεδινή, με ελαιόδενδρα και άλλα καρποφόρα δένδρα, ανήκε σχεδόν εξ' ολοκλήρου σε οικογένειες κτηνοτρόφων από το Οροπέδιο του Λασιθίου, οι οποίες παραχείμαζαν εκεί. Αναφέρεται για πρώτη φορά ως οικισμός της πάλαι Κοινότητας Χερσονήσου το 1920, με 68 κατοίκους. Στην απογραφή του 1981 είχε 114 κατοίκονς. Σήμερα είναι τόπος ξενοδοχείων και παραθεριστικών κατοικιών.

.....φωτογραφίες.....

Πισκοπιανό ( ορθ. Πισκοπιανώ)

Νοτίως του Λιμένος Χερσονήσου καί σε απόσταση 26 περίπου χιλιομέτρων από το Ηράκλειο βρίσκεται το μικρό χωριό Πισκοπιανώ. Το βρίσκουμε για πρώτη φορά το 1379 να ανήκει στην επισκοπή Χερρονήσου (casale Piscopiano de Chersonisso). Αναφέρεται επίσης και από τον Καστροφύλακα (1583) με 111 κατοίκους. Κατά την βυζαντινή εποχή ήταν έδρα της επισκοπής Χερσονήσου, η οποία κατείχε τη 4η θέση στη σειρά της πρωτοκαθεδρίας. Στην πρώτη τουρκική απογραφή (1671) το χωριό είχε 15 φορολογούμενες χριστιανικές οικογένειες. Στην απογραφή τον 1881 φέρεται να ανήκει στο Δήμο Μοχού με 142 κατοίκους.'Εδρα αυτοτελούς κοινότητας με την ονομασία Επισκοπιανό απαντάται το 1920, με 228 κατοίκους. Σήμερα ανήκει στο Δήμο Χερσονήσου.

.....φωτογραφίες.....

Κουτουλουφάρι

Στους βόρειους πρόποδες του υψώματος Πυργιά, ανατολικά του Πισκοπιανού, είναι κτισμένο το μικρό χωριό Κουτουλουφάρι. Το όνομα του οικισμού είναι πιθανότατα παραφθορά παλαιού οικογενειακού επωνύμου Καταφάρης ή Κουτρουφάρης (Κουτουλουφάρης). Την άποψη αντή ενισχύει η βενετική ονομασία του οικιμού Catafari από τον Fr. Barozzi (1577) ή Cutrufari από τον Basilicata (1630). Από το Κουτουλουφάρι προέρχεται σημαντικός αριθμός ελληνιστικών και ελληνορρωμαϊκών επιγραφών και άλλων αρχαιολογικών ευρημάτων, που βρίσκονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

.....φωτογραφίες.....

Ποταμιές

Το χωριό Ποταμιές, κτισμένο στη βόρεια όχθη του χειμάρρου Αποσελέμη, οφείλει το όνομά του στην παραποτάμια θέση του. Το όνομα του ποταμού είναι, όπως πιστεύεται, αραβικό και ανάγει την αρχή του στην περίοδο της Αραβοκρατίας στην Κρήτη (824-961 μ.Χ.). Είναι παραφθορά του αραβικού ονόματος Αμπού-Σελήμ, κατά τον Στέφανο Ξανθουδίδη.

Οι αρχές του χωριού Ποταμιές δεν είναι γνωστές. Ασφαλώς είναι οικισμός παλαιότατος, αλλά η αρχαιότερη γνωστή μνεία του χρονολογείται μόλις στα 1368. Κατά τη μεγάλη εσωτερική κρίση στο Βασίλειο της Κρήτης, τη λεγόμενη επανάσταση του Αγίου Τίτου (1363), το χωριό είχε δοθεί ως φέουδο στον Μάρκο Γραδονίγο, των αρχηγό των επαναστατών. Στις βενετικές πηγές (απογραφή του Καστροφύλακα, 1583) αναφέρονται δυο οικισμοί, οι Κάτω Ποταμιές και οι Απάνω Ποταμιές.

.....φωτογραφίες.....

Σφεντύλι

Στην τέως κοινότητα Ποταμιών ανήκε έως το 1996 και ο μικρός οικισμός Σφεντύλι, στο 37ο χιλιόμετρο της οδού Ηρακλείου-Λασιθίου. Ένας οικισμός ο οποίος δυστυχώς θα κατακλειστεί απο το φράγμα του Αποσελέμη. H αρχαιότερη μαρτυρία για την ύπαρξη του οικισμού χρονολογείται στο 1577, στον κατάλογο του Fr. Barozzi. Μαρτυρείται έκτοτε σε όλους τους καταλόγους των οικισμών της Κρήτης. Στην πρώτη τουρκική απογραφή (1671) ο οικισμός (Isfendil) έχει 9 φορολογούμενες χριστιανικές οικογένειες. Στην απογραφή του 1881 ανήκε στο Δήμο Μοχού, το 1900 αναγράφεται στο Δήμο Λαγκάδας και από το 1920 στον αγροτικό Δήμο Ποταμιών, και στην κοινότητα Ποταμιών από το 1928. Η ονομασία του οικισμού είναι ανθρωπωνυμική. Το οικογενειακο όνομα Σφενδήλος μαρτυρείται στην Κρήτη και ασφαλώς o πρώτος οικιστής τον θα είχε αυτό το όνομα. Στα χρόνια της Βενετοκρατίας ήταν φέουδο της λατινικής επισκοπής Χερρονήσου ήδη από το 1248.

.....φωτογραφίες.....

Αβδού

Από τα σημαντικότερα χωριά της επαρχίας Πεδιάδος, που σήμερα ανήκει στον Δήμο Χερσονήσου, είναι το Αβδού. Χτισμένο σε θαυμάσια τοποθεσία, στην κατάφυτη κοιλάδα της Λαγκάδας, στο 39ο χιλιομετρο του δρόμου από το Ηράκλειο προς το Λασίθι, το Αβδού οφείλει πιθανότατα την ονομασία του στην εκκλησία του προφήτη Αβδιού, που βρίσκεται στη Θέση Κοντάρια ή Λινές της περιοχής του. Δεν γνωρίζουμε τίποτε από την παλαιότερη ιστορία του τόπου. Η ύπαρξη κοντά στο χωριό παλαιού κτιρίου με μωσαϊκή διακόσμηση, πιθανώς παλαιοχριστιανικής βασιλικής, μαρτυρεί ότι ο οικισμός ανθούσε ήδη από την πρώτη βυζαντινή περίοδο. Η αρχαιότερη βεβαιωμένη χρονολογία είναι το 1446, που βρίσκεται στην κτιτορική επιγραφή του ναού του Αγίου Κωνσταντίνου, ιστορημένου από τους αδελφούς ζωγράφους Φωκάδες. Το χωριό αναφέρεται στις απογραφές των δυο τελευταίων αιώνων της Βενετοκρατίας και το 1583 είχε 253 κατοίκονς. Στην πρώτη τουρκική απογραφή το χωριό είχε 37 φορολογούμενες χριστιανικές οικογένειες. Στην απογραφή τον 1881 υπάγεται στον Δήμο Μοχού, με 761 κατοίκους και το 1900 στον Δήμο Λαγκάδας, με 791 κατοίκους. Ιδιαίτερη κοινότητα από το 1928 ανήκει σήμερα στον Δήμο Χερσονήσου.

.....φωτογραφίες.....

Γωνιές

Στο 40ο χιλιόμετρο της οδού Ηρακλείου-Οροπεδίου Λασιθίου βρίσκεται το χωριό Γωνιές, στις υπώρειες των Λασιθιώτικων βουνών, στο μυχό της Λαγκάδας. Είναι άγνωστη η παλαιότερη ιστορία του χωριού. Η αρχαιότερη μνεία του χρονολογείται στα 1333. Μαζί με την Κερά αποτελούσαν φέουδο του λατινικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινονπολεως. Στους μεταγενέστερους χρόνους το χωριό αναφέρεται συχνά στα νοταριακά έγγραφα της Βενετοκρατίας. Στις 22 Μαρτίου 1558 αναφέρεται ένας Μανουήλ Βιτσέντζος, που αναλαμβάνει να αντικαταστήσει, έναντι αμοιβής, στην αγγαρεία της Θάλασσας (= άντισκάρης) έναν Γεώργιο Τζαγγαρόπουλο. Στην απογραφή του Καστροφύλακα (1577) είχε 245 κατοίκονς και στην πρώτη απογραφή των Τούρκων (1671) φέρεται με 31 φορολογούμενες χριστιανικές οικογένειες. Τον ίδιο περίπου πληθυσμό διατηρεί το χωριό σε όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας, αφού το αναφέρει ο περιηγητής Pashley (1834) με 38 οικογένειες. Στα μέσα του περασμένου αιώνα (απογραφή 1951) το χωριό είναι αρκετά ανθηρό, με 629 κατοίκους. Οι Γωνιές ανήκαν άλλοτε στον τέως Δήμο Μοχού (1881) και άλλοτε στον επίσης τέως Δήμο Λαγκάδας (1900). Από το 1920 ήταν ιδιαίτερη κοινότητα. Σήμερα ανήκει στον Δήμο Χερσονήσου.

.....φωτογραφίες.....

Αγριανά

Περιοχή ΝΔ της Χερσονήσου, με παραθεριστικές κατοικίες. Κατά τον Στέργιο Σπανάκη, το τοπωνύμιο είναι γλωσσική παραφθορά του Αδριανά, οπότε πρέπει να υποθέσονμε ότι οφείλεται στο οικογενειακό όνομα Αδριανός, ήταν δηλαδή περιοχή των κληρονόμων κάποιου Αδριανού (πρβλ. τα όμοια Σπυριδιανά, Καλουδιανά, Ζωνιανά κλπ.).

.....φωτογραφίες.....

Χατζανά

Ο μικρός οικισμός Χατζανά οφείλει το όνομά του στην οικογένεια Χατζή, της οποίας ήταν άλλοτε μετόχι.

.....φωτογραφίες.....

Κερά

Το τελευταίο χωριό της επαρχίας Πεδιάδος στο δρόμο προς το οροπέδιο του Λασιθίου είναι η Κερά, σε υψόμετρο 560 μ. Αποτελείται από δυο μικρούς οικισμούς, την Κάτω Κερά και την Απάνω Κερά, που σε παλαιότερες πηγές αναγράφεται και ως Μηνυτής και, σε έγγραφα της βενετοκρατίας, ως Μεσομούρι. Στην απογραφή του 1881 η Κερά υπαγόταν στον Δήμο Μοχού, το 1900 στον Δήμο Λαγκάδας και το 1920 αναφέρεται ως αυτοτελής κοινοτητα. Σήμερα υπάγεται στον Δήμο Χερσονήσου.

.....φωτογραφίες.....

Ανισσαράς

Ο άλλοτε γνμνός και άγονος Ανισσαράς, δυτικά του Λιμένος Χερσονήσου, γεμάτος σήμερα από εντυπωσιακά ξενοδοχειακά συγκροτήματα, οφείλει πιθανότατα την ονομασία Ανισσαράς στο φυτό άνισον (και άνησον = γλυκάνισο). 'Ετσι ετυμολογείται και το ομόρριζο Ανισαράκι, ένας από τους οικισμούς της Καντάνου στο Σέλινο.

Στην περιοχή τον Ανισσαρά επισημάνθηκε από τον αρχαιολόγο Νικόλαο Πλάτωνα θέση μινωικού συνοικισμού, στον οποίο βρέθηκαν οικήματα με μινωικούς πίθους καί ιδιότυπα σκεύη όμοια με κέρνους.

Δυο εντνπωσιακοί ανεμόμυλοι, ένας στην παραλία και ένας στην κορυφή του πρανούς, δέσποζαν άλλοτε στήν περιοχή, δίνοντάς της ιδαίτερο χρώμα. Ο παραλιακός ναός του Αγίου Γεωργίου στο Σαραντάρι, στο ανατολικό άκρο του Ανισσαρά, θυμίζει τις εκκλησίες που περιγράφει ο Παπαδιαμάντης.

.....φωτογραφίες.....